Reizen op de fiets

22 juni, Split – Seget Vranjica

De keizer had een paleis, ik heb een park. En wat is het fijn fietsen door het park in de schaduw. Maar zo mooi blijft het niet. We rijden een aantal kilometers door buitenwijken en langs industrieterreinen voor we Split echt uit zijn. 

We rijden verder langs de kust. Op de smalle kiezelstrandjes is het druk. Iedereen heeft een vrije dag. Vandaag wordt het begin van de Kroatische antifascistische verzetsbeweging in de Tweede Wereldoorlog herdacht. Dat is een nationale feestdag. Voor ons is het feest dat er geen vrachtverkeer is. 

Het zijn mooie dorpjes waar we doorheen rijden. Er staat een kerktoren met een rood puntdakje, een strandje met wat restaurantjes en heel veel verkeersdrempels. Dat stuitert flink op mijn beurse billen. Die zijn niet optimaal nadat ik in Dubrovnik een uitglijer gemaakt heb. 

We rijden de brug over om te lunchen in Trogir. Volgens de routeomschrijving zou je hier een halve dag kunnen blijven om alles te zien. Daar vinden we het echt veel te warm voor. We houden het bij klein rondje door het oude centrum en een bord risotto.

Het is fijn rijden langs het strand. Het is hartstikke warm, maar er is een windje. En dan is er het laatste stukje, er is geen weg meer maar alleen een smal onverhard steil paadje naar het volgende dorp.

Ons hotel ligt aan het water. Natuurlijk gaan we ook nog even zwemmen.

21 juni, Split

Toen Keizer Diocletianus, als enige Romeinse keizer ooit, met pensioen wilde gaan liet hij een paleis bouwen. Het werd een optrekje van 38.000 m2, met plaats voor ruim 1000 slaven en evenzoveel militaire ondersteuning. Het voorplein, het Peristyle, werd gedecoreerd met 12, toen al eeuwenoude, sfinxen die hij had meegebracht uit Egypte. Er is er nog een over.

Volgens de overlevering sloeg hij hier na zijn pensioen aan het tuinieren. In de eeuwen na zijn dood werd het paleis een toevluchtsoord voor burgers uit Salona bij aanvallen van Slavische stammen. Langzaamaan werd het paleis een ommuurde stad. En dat is het nog steeds.

Mooi verhaal is het mausoleum voor Diocletianus, dit was 17 eeuwen geleden deel van zijn pensioenvoorziening. Het bestaat nog steeds. Alleen is het nu deel van de St. Domniuskathedraal. En dat had Diocletianus, aanjager van de christenvervolgingen, en degene die bisschop Domnius heeft laten vermoorden, vast nooit bedacht.

Dit bejaardenhuis voor Diocletianus is nu een mooie binnenstad. Het is wat rommeliger dan Dubrovnik. Dat is na een aardbeving eind 17e eeuw herbouwd, daarmee is de stijl behoorlijk eenduidig. Split is het wat minder gepolijst en spreekt ons meer aan.  

We hebben een heerlijk dagje stad gehad met mooie straatjes, oude tempels en koele kelders. Ook hier in Split is Game of Thrones opgenomen, met uitleg achteraf herkenden we het. 

En voor wie zich verbaast over de sprong van Dubrovnik naar Split, we hebben gisteren wat eilanden overgeslagen en een directe boot naar Split genomen. Zo blijven we, met deze onverwachte warmte, toch een beetje op schema. 

19 juni, Stoliv – Dubrovnik

Gisteren hadden we een campingdagje. We hebben een wasje gedraaid, een beetje gezwommen en gekletst met andere fietsers. En we hebben ons verwonderd over de gigantische cruiseschepen in de baai. Wat is de lol van vakantie in een drijvende galerijflat?

Nu rijden we op het gemak verder. We worden ingehaald door golfkarretjes met toeristen. Dat is ook een manier om de omgeving te bekijken.

Met een pontje steken we de baai over. Van hier rijden we naar de grens. Onze route is wat rommelig, we rijden over de grote weg. Als we uitwijken naar een kleinere raken we verzeild tussen de badgasten. Al met al duurt het tot na de koffie voor we een lekker fietsritme te pakken hebben. Dat is weer duidelijk hoe fijn een goede route is.

We gaan klimmend Montenegro uit. Ergens op de helling staat in de struiken een welkomstbord voor Kroatië, we zijn het voorbij voor we het door hebben. Dat wat leek op een nieuw-landritueel is bij deze mislukt. Of is het ritueel inmiddels dat we op de fiets de rij voorbij rijden?

Eerste indruk van Kroatië is dat het rijker en aangeharkter is dan Montenegro. We zijn ook weer terug in de EU, dat is echt duidelijk als we een Natura2000 gebied inrijden. Wat opvalt zijn de cipressen en de krekels. Sinds de grens zijn die er ineens weer. Horen die bij elkaar?

We hebben bedacht dat we in Cavtat de ferry naar Dubrovnik nemen. We rijden met 12% naar beneden naar de haven. Op zo’n moment duim ik dat de ferry ook echt gaat. 

Cavtat heeft een mooi haventje en er gaan bootjes naar Dubrovnik. Het is nog even zoeken naar een die onze fietsen mee wil nemen. De kaartverkoper verzekert ons dat er geen probleem is. De kapitein kijkt bedenkelijk, maar als hij hoort dat we uit Istanboel komen is het ijs gebroken. Carry mag voorop zitten bij de fietsen. 

We leggen aan bij de oude stadsmuren van Dubrovnik. Wat een fantastische manier om de oude stad binnen te komen.

We doen een klein rondje binnenstad met de fiets aan de hand. De drukte valt mee.

De stad is waanzinnig goed opgeknapt, alles klopt precies. Maar misschien juist daardoor voelt het als een openluchtmuseum.

17 juni, Cetinje – Stoliv

Het heet niet voor niets in Montenegro, ook vanochtend klimmen we weer. Het is nog niet zo warm, de klim gaat geleidelijk. Dat is fijn, want het zijn 15 kilometer omhoog en we hebben gisteren nog niet helemaal verteerd. Carry rijdt makkelijk van me weg. Hij koopt alvast de kaartjes voor het Nationaal Park Lovcen. Als ik aan kom rijden staat de bewaker midden op de weg en reikt me het kaartje aan.

We klimmen door. Langzaamaan maken de bomen plaats voor rotsen. We zitten boven de 1000 meter. Het landschap is totaal anders dan dat van de laatste dagen. In de verte zien we nog één keer het meer van Skodër. Volgens de routebeschrijving is dit het hoogste punt, 1421 meter. Ik had een pas verwacht maar het enige dat er staat is een bordje dat waarschuwt voor de afdaling.

En dan zijn we aan de andere kant. In de diepte liggen de baai van Tivat en de baai van Kotor. Wat een uitzicht!

We dalen. Het is 1400 meter naar beneden. Ik zou bij elke bocht kunnen stoppen om te kijken, wat is het mooi hier.

En eigenlijk wil ik ook stoppen bij elke bocht om moed te verzamelen om door te fietsen. Want naast me is het heel diep en op veel stukken ontbreekt een muurtje. 

De weg is smal. Soms wil er een bus langs dan staat alles stil en wordt er flink gemanoeuvreerd. Het is niet druk. Met alle haarspeldbochten rijdt het verkeer niet al te hard. Ergens halverwege de helling valt me op dat de bochten genummerd zijn, we passeren nummer 19. 

Tegen de tijd dat we beneden zijn heb ik kramp in mijn handen van het remmen. Op zeeniveau valt op hoe omsloten de baai is en hoog de bergen zijn. 

Het is druk op straat, maar alle verkeer gaat rechts af naar Kotor, aangeprezen als Dubrovnik-light zonder drukte. Wij gaan links, op weg naar de camping.

Het weggetje loopt vlak langs het water. Het slingert tussen keienstrandjes en huizen met rode daken. Het is alsof de tijd hier heeft stilgestaan. Hier zetten we ons tentje op en blijven we een dagje genieten van het uitzicht.

16 juni, Virpazar – Cetinje

Als we het dorp uitrijden rijden we meteen omhoog. Het is nog niet warm en het klimmen gaat soepel. Langzaam verdwijnt het meer van Shkodër, ofwel het Skadarsko Jezero, in de diepte.

Carry rijdt voor me. Hij appt dat hij aan de koffie zit. Ik rij een rommelig erf op. Ze maken allerlei drinkbaars van fruit en het kan allemaal geproefd worden. De grootvader probeert ons een fles grappa aan te praten. Als dat niet lukt, neemt hij zelf maar een slok. 

We rijden door het bos. Soms is net de weg in de verte te zien. Ook hier geurt de Toscaanse Jasmijn. Al sinds Turkije staat deze overal langs de weg. 

En dan rijden we de hoek om en ligt daar in de diepte weer het meer. Het is zo bijzonder. Hebben we ooit met zo’n mooi uitzicht gefietst?

We eten een vroege lunch op een terras aan het water. Vanaf hier wordt het serieus klimmen. 13,5 kilometer met bijna 700 hoogtemeters. Het is ploeteren. In de zon zie ik temperaturen van rond de 45 graden. Er is geen uitzicht meer, er zijn alleen maar bomen.

We volgen de EV8 en komen op de snelweg terecht, inclusief tunnel. Dus zo gauw het kan, gaan we er weer af. Bij mij gaat het licht compleet uit. Ik heb last van de warmte en mijn benen willen niet meer.

Carry rijdt voor me. Hij laat een banaan achter aan een boom. Dat helpt de motor weer op gang.

15 juni, Rashtish – Virpazar

We ontbijten op het terras. Met de hoteleigenaar hebben we het over de toetreding van Montenegro tot de EU. Hij kan niet wachten, hij noemt de Balkan vuur en de EU het bluswater.

Gisteren zijn we halverwege de helling gestopt, dus we moeten meteen weer aan de bak. We zien de zee langzaam uit beeld verdwijnen. 

Als we de hoek omgaan worden we verrast door het turquoise Meer van Skadar in de diepte. Wat een uitzicht!

In het hotel vertelden ze dat er weinig horeca is onderweg, dus zo gauw we koffie zien in Ostros stoppen we. De barkeeper vindt ons een beetje gek om zo ver te fietsen. Hij waarschuwt voor het verkeer de volgende kilometers, omdat de weg erg smal is. Het valt alles mee.

De weg staat vol bloeiende tamme kastanjes met varens. Als ik even stop voor een foto hoor ik de bijen zoemen. Het is mooi fietsen in de schaduw.

We dalen. We klimmen. Er is een uitzichtpunt. We maken een praatje met twee Sloveense motorrijders van tegen de vijftig. Zij verstaan het Montenegrijns. In de Joegoslavische tijd was Servisch-Kroatisch op school verplicht voor hen.

Van hieraf rijden we verder langs het meer. Het weggetje is smal en ligt hoog tegen de berghelling. Fietsend aan de kant van het meer zijn er stukken waar mijn hoogtevrees heel graag een vangrail gehad had. Nu is het wel heel diep en leeg naast me. Maar de panorama’s blijven onbeschrijflijk mooi.

Bij de lunch met zelfgemaakte granaatappellimonade schuift ineens een bekende aan, de Zeeuw die Carry eerder tegenkwam. Hij zag Carry’s fiets staan en stopte. Het is altijd mooi om elkaars ervaringen te horen.

Na een laatste bult, en nog meer goede uitzichten, komen we aan in Virpazar. Met alle bootjes die hier liggen lijkt het een soort Giethoorn. We doen luxe vandaag, met een hotel met zwembad. En natuurlijk heeft het zwembad een waanzinnig uitzicht.

14 juni, Lezhë – Rashtish

We rijden Lezhë uit via rustige achterafweggetjes. We passeren wat kleine dorpjes. In de verte zien we de eerste bergen met sneeuw. Zijn dat witte bergen in Montenegro? Of is het toch een uithoek van Albanië? 

We stoppen voor een praatje met een Engels stel dat ons tegemoet rijdt. Hij denkt even dat we Engels zijn want ‘Dutch sounds like English being drunk’. Zij zijn onderweg naar Istanboel. Het is leuk om ervaringen uit te wisselen. En als wij aan de koffie zitten, vinden we onszelf terug op hun website als ‘a lovely Dutch cycling couple in their 60’s’.

Net voor we de grens over gaan, nog een vermelding van het parkeren in Albanië, dat is uiterst simpel. Je stopt de auto en doet de alarmlichten aan. Dit kan op elke willekeurige plek op de weg.

De populariteit van Albanië laat zich zien aan de file richting Sköder. Dit is de enige weg vanaf de grens en een lange rij auto’s en campers wurmt zich over de brug richting stad.

Net voor de grens met Montenegro halen we met onze laatste Leks een ijsje. Dan rijden we iedereen voorbij tot we vooraan in de schaduw staan. 

Met een stempel in ons paspoort rijden we Montenegro in. Het is een miniatuurlandje, zo groot als de provincies Overijssel, Gelderland en Utrecht bij elkaar, met minder inwoners dan Rotterdam. Ze gebruiken de Euro, maar zonder lid te zijn van de EU. 

We logeren vanavond in restaurant Panorama. Er zijn nog kamers van toen het ooit een hotel was. Aan de inrichting te zien is dat enige tijd geleden. 
Het panorama is fantastisch, groene heuvels met in de verte de zee. En nu in de avond zien we de lichten van de Albanese steden Dürrer en Lezhë.

13 juni, Tiranë – Lezhë

Gisteren hebben we door Tiranë geslenterd. Het is een stad, die in een hoog tempo de 21e eeuw wordt ingeslingerd. Er wordt hard gewerkt om alle communistische grauwheid aan te pakken. En heel toevallig kwamen we ook Serge weer tegen.

We zijn in de atoomkelder Bunk’art2 geweest. Deze voormalige schuilkelder geeft een beeld van de gruweldaden en de verdwijningen door het regime van Hoxha. Niet voor niets wordt het Albanië van de jaren ‘80 vergeleken met Noord Korea. Het is mooi dat mensen nu de straat op gaan om in de flamingo-revolutie te protesteren tegen overheidsbeslissingen.

Na één dag stad hebben we het weer gezien en stappen we lekker weer op de fiets. Het zaterdagochtendverkeer is prettig rustig. Carry rijdt een tijdje met een Zeeuwse fietser, die een rondje Adriatische zee rijdt. 

We passeren het vliegveld van Tirana. Hier herken ik een beeld van moeder Teresa, in mijn katholieke jeugd beroemd als groot weldoenster. Ze was Albanese van geboorte, en het nationale vliegveld is naar haar genoemd.

Het duurt even voor de route wat rustiger en interessanter wordt. Daar zijn toch heuvels en uitzichten voor nodig.

Het is mooi en bijna vlak rijden. Door een stevig (tegen)wind is het niet zo warm vandaag. En wat steeds weer opvalt is het belachelijke aantal lavazh’s, ofwel autowasserettes. Het lijkt erop dat iedereen die voor zichzelf begint auto’s gaat wassen. Zelfs met alle stoffige wegen en dikke auto’s kan ik me niet voorstellen dat er zo veel wasserettes nodig zijn.

Eindpunt van vandaag is Lezhë, beroemd om het mausoleum van Skanderbeg. Wat ons betreft is hij een lokale held, maar hier wordt hij gezien als degene die ervoor gezorgd heeft dat de Ottomanen niet heel Europa onder de voet gelopen hebben.

En zijn graf is de Albanese geschiedenis in een notedop: Hij werd eind 15e eeuw begraven in een kathedraal. Toen de Ottomanen de baas werden werd dit een moskee en in het 20e eeuwse communistische Albanië werd het omgebouwd tot een mausoleum. Nu moet je een kaartje kopen om naar binnen te mogen.

11 juni, Elbasan – Tiranë

Vandaag rijden we naar Tirana. Op de borden wordt Tirana in het Shqip, het Albanees, aangeduid als Tiranë. De grote weg gaat door een tunnel. Wij volgen de oude weg, die over de Qafa e Krrabës, de Krrabë-pas, gaat. Deze ligt op 830 meter. Vanuit Elbasan is het een klim van 13,5 kilometer, niet heel steil, wel heel lang. 

Langzaamaan verdwijnt Elbasan uit beeld. Of beter, eerst krijgen we Elbasan met een groot bedrijventerrein helemaal in beeld en dan laten we het langzaam achter ons. En voor de toeristische diehards, de berg in de verte is de heilige berg Tomorr.

Het is klimmen zoals klimmen gaat. Ik zie in de verte boven me een brug of een huis en bedenk dat dat hoog is. Maar na een tijdje ploeteren passeer ik het vanzelf. 

De bermen bloeien. Brem staat overal verspreid en ruikt heerlijk. Er komen ons meerdere keren herders met een kudde tegemoet. Gelukkig zonder hond.

Er loopt een schildpad aan de kant van de weg. In mijn verbeelding schat hij mijn tempo in en bedenkt hij dat hij makkelijk nog kan oversteken. Maar dan trekt hij zich toch terug in zijn schild. 

Er komen me een paar Franse fietsers tegemoet. Met een charmant accent roepen ze ‘You are almost there. Your man is waiting for you at the top’. En dat doet hij, met koffie.

Van hier af rijden we samen naar beneden. Het Krrabë-gebergte is dan wel niet zo hoog, maar we zitten op het hoogste punt. Aan deze kant is alles veel groener. De uitzichten zijn spectaculair en te groots, te weids om in foto’s te vangen.

We kletsen even met drie fietsers op weg naar Istanboel en even later met een Amerikaans stel dat bike-packend in de Balkan hun huwelijksreis doorbrengt. 

Langzaamaan rollen we weer terug de bewoonde wereld in. Het is warm. Het laatste stuk Tirana in is doorbijten maar dan wacht ons een siësta in een hotelkamer met airco. 

10 juni, Berat – Elbasan

We vertrekken op tijd. We stoppen nog even voor een foto van Berat met mooi ochtendlicht. Buiten Berat passeren we een wijnhuis, nog voor negenen worden hier de eerste bussen toeristen al uitgeladen. 

Rond Kuçova staan her en der ja-knikkers, ook vlakbij woonhuizen. Ze lijken niet te werken, maar het ruikt wel naar olie. Ik durf niet te denken hoe de bodem er hier uit ziet.

Midden in het dorp staat een koeltoren, als herinnering aan een roemrucht verleden? Het monument er naast is onleesbaar, maar het blaakt van ouderwets communisme. 

Onze route voert door het binnenland. Waar het heuvelachtig is staat het vol olijven. Meer in het dal zien we vooral tuinbouw in plastic kassen. En af en toe heeft de tijd stil gestaan en passeren we paard en wagen.

We stoppen voor koffie. De hele tent zit vol mannen. Het schijnt dat de werkeloosheid in dit voormalig industriegebied hoog is, dus dat kan wat verklaren. Maar we zien sowieso buiten de steden heel weinig vrouwen op straat. Het voelt als een maatschappij van mannen. Dat wordt nog eens bevestigd als ik onvriendelijk nageroepen word door jongens op een terras. 

Het is heet in de zon. Mijn Garmin op het stuur meldt dat het boven de 35 graden is. We rijden in een keer door naar Elbasan. Ons hotel staat aan de rand van het Kalajae Elbasanit. Het schijnt een vlaktekasteel te zijn. Ik zou het omschrijven als een Romeinse muur om een oude stadswijk. In vergelijking met Berat is het allemaal nog niet zo opgeknapt en toeristisch. 

We lopen langs de Sint Mariakerk. Deze is al gesloten voor vandaag. Een mevrouw in het zwart komt op ons af. Ze blijkt de kosteres. Voor een kleine bijdrage doet ze de kerk open voor ons. Ze spreekt alleen Albanees maar weet heel precies duidelijk te maken wat er op de foto moet. 

En ondertussen staat onze fiets op stand, in de kasteeltoren bij een 4e eeuws Romeins reliëf.